Een buurt van nog geen dertig hectare waarin de grote wereldgeschiedenis regelmatig voelbaar werd. Dat is Uilennest, een kleine buurt aan de noordrand van Den Haag, omringd door de landgoederen Clingendael en Oosterbeek en het Haagse Bos.
Historicus en buurtbewoner Pim Reinders onderzocht de ontstaansgeschiedenis van Uilennest en legde zijn bevindingen vast in het boek Wij willen het hier rustig houden. De markante geschiedenis van de Benoordenhoutse buurt Uilennest.
Daarin beschrijft hij niet alleen de bouw en ontwikkeling van de buurt. Ook vredesdemonstraties, protesten, vluchtelingenpolitiek, de geplande Amerikaanse ambassade en de onderlinge verhoudingen tussen bewoners komen aan bod.
We spraken Pim Reinders over het ontstaan van zijn boek, zijn verrassendste ontdekkingen en de vraag wat mensen uit andere buurten van Uilennest kunnen leren.
Van onderzoek naar een compleet boek
U woont sinds 2021 zelf in Uilennest. Wanneer ontstond het idee om juist over deze buurt een boek te schrijven?
“Een paar maanden nadat ik hier in augustus 2021 was komen wonen, begon ik aan mijn onderzoek. Tijdens de schrijfperiode in 2023 en 2024 merkte ik dat het geen artikel, maar een boek zou worden.”
Wat begon als onderzoek naar zijn eigen woonomgeving, bleek dus veel omvangrijker te zijn. De geschiedenis van Uilennest bevatte voldoende gebeurtenissen, personen en maatschappelijke ontwikkelingen om er een complete buurtgeschiedenis van te maken.
De betekenis van de titel
Waar komt de titel Wij willen het hier rustig houden vandaan en waarom past deze bij de geschiedenis van Uilennest?
“De titel is geen samenvatting van deze buurtgeschiedenis. Het is een aspect van de houding van een deel van de bewoners, binnen een bepaalde periode en context.”
De titel moet dus niet worden gelezen als een typering van alle bewoners of van de gehele geschiedenis van Uilennest. Hij verwijst naar een specifieke houding die tijdens bepaalde protesten en gebeurtenissen zichtbaar werd.
Een kleine buurt met grote gebeurtenissen
Uilennest beslaat nog geen dertig hectare, maar kreeg toch te maken met gebeurtenissen en discussies van internationaal belang. Hoe konden zulke grote ontwikkelingen juist in deze kleine buurt zichtbaar worden?
“Dat gebeurde door een samenloop van omstandigheden. De aanwezigheid en functie van een grote kazerne speelden bijvoorbeeld een rol bij de demonstratie van Amerikaanse vredesvrouwen in 1964.
Daarnaast was het een geschikt woongebied voor ministers. Minister Willem den Toom woonde aan de Laan van Clingendael, waar de actie ‘Rinus moet vrij’ plaatsvond. Ook lag er in de mooie groene omgeving potentiële bouwgrond. Dat speelde mee bij de kwestie rond de geplande Amerikaanse ambassade op landgoed Clingendael in 2004 en 2005.”
De ligging, de aanwezige gebouwen en de bewoners van Uilennest zorgden er zo gezamenlijk voor dat landelijke en zelfs internationale gebeurtenissen in deze kleine buurt terechtkwamen.
Archieven en persoonlijke verhalen
Welke archieven, documenten en persoonlijke verhalen waren voor uw onderzoek het belangrijkst?
“Vrijwel alle aangehaalde archiefstukken waren belangrijk voor de geschiedschrijving. Er was niet één archief of archiefstuk dat er bovenuit stak.
Van de interviews waren vooral de twee gesprekken belangrijk die ik, met een tussenpoos van een jaar, met oud-burgemeester Wim Deetman heb gevoerd.
Zonder het opsporen van nakomelingen van architect Blankespoor had ik het verhaal over zijn rol niet kunnen vertellen. Hetzelfde geldt voor het contact dat via via tot stand kwam met Eric Koudijs. Dankzij dat contact kreeg ik zijn rapport uit 1981 in handen.”
Deze combinatie van archiefonderzoek, interviews en persoonlijk materiaal maakt duidelijk hoeveel speurwerk er achter een lokale geschiedenis kan schuilgaan. Niet alles ligt overzichtelijk in één archief te wachten. Soms ontstaat een belangrijk deel van het verhaal pas nadat familieleden, oud-bewoners of andere betrokkenen zijn opgespoord.
Verrassende ontdekkingen tijdens het onderzoek
Welke ontdekkingen hebben u tijdens het onderzoek het meest verrast?
“Diverse zaken hebben mij verrast. Dat varieerde van plannen voor een ondergrondse garage tot de demonstraties van vredesvrouwen in 1964 en de actie ‘Rinus moet vrij’ in de Laan van Clingendael.
Ook ontdekte ik dat schrijver Heere Heeresma als stoker in de Clingendael-flats had gewerkt. Andere opvallende onderwerpen waren de twijfelachtige rol van De Telegraaf bij de ophef rond vluchtelingen in de Julianakazerne en de luchtkwaliteit in het gebied. Vooral het uitzoeken van de rol van De Telegraaf vergde veel speurwerk.”
Juist deze onverwachte details laten zien hoe veelzijdig een buurtgeschiedenis kan zijn. Gebouwen, bewoners, protesten, journalistiek en politieke besluiten blijken nauw met elkaar verweven.
Investeerders en oorlogswinsten
In het boek beschrijft u hoe investeerders en particuliere bouwers, onder wie Zwolsman en Meijer, bij de ontwikkeling van de buurt betrokken waren. Welke invloed had deze ontstaansgeschiedenis op het karakter van Uilennest?
“Voor de goede orde: Meijer had geen oorlogswinsten, Zwolsman wel. De verwijzing naar oorlogswinsten heeft betrekking op een deel van de investeerders en particuliere bouwers. Het gebruik van oorlogswinsten heeft geen invloed gehad op het karakter van de buurt.”
Daarmee brengt Reinders een belangrijke nuance aan. De financiële achtergrond van een van de betrokken bouwers is onderdeel van de historische ontstaansgeschiedenis, maar verklaart volgens hem niet hoe het latere karakter van Uilennest zich heeft ontwikkeld.
De flats als verbindend element
Welke rol spelen de markante flatgebouwen in de identiteit en samenhang van de buurt?
“Vrijwel alle flatwoningen zijn uitgevoerd in een zachtgele steen. Daardoor wordt de eenheid van de buurt versterkt.”
De architectuur zorgt daarmee voor visuele samenhang. Ondanks de verschillende gebouwen vormt Uilennest door het terugkerende materiaalgebruik herkenbaar één geheel.
Bewoners die weten hoe zij zich moeten organiseren
Bewoners kwamen onder meer in verzet tegen een woonwagenkamp en later tegen de komst van de Amerikaanse ambassade. Ziet u overeenkomsten tussen deze protesten?
“Ja. In de buurt wonen veel relatief hoogopgeleide bewoners. Bij beide protesten wisten zij hoe zij zich moesten roeren en organiseren.”
De protesten gingen over verschillende onderwerpen en vonden plaats in verschillende periodes. Toch was er een duidelijke overeenkomst: bewoners beschikten over de kennis en mogelijkheden om gezamenlijk actie te voeren en invloed te proberen uit te oefenen.
Anders kijken naar de eigen woonomgeving
Heeft het schrijven van het boek uw blik op de buurt waarin u woont veranderd?
“Ja. Ik zie nu veel meer nuances in de bebouwing dan voorheen. Ook is er meer bewustzijn ontstaan van de natuur in de buurt en heb ik meer begrip gekregen voor de dynamiek van de relaties tussen buurtgenoten en wijkgenoten.”
Wie de geschiedenis van een omgeving leert kennen, gaat dus ook anders naar het heden kijken. Een gebouw wordt meer dan alleen een flat en een groen gebied krijgt een geschiedenis die niet direct aan de buitenkant zichtbaar is.
Wat andere buurten van Uilennest kunnen leren
Wat hoopt u dat lezers uit andere buurten of steden meenemen uit de geschiedenis van Uilennest?
“Dat zij zich dingen gaan afvragen over hun eigen buurt of stad en over hun omgeving. Hopelijk ontwikkelen zij daardoor meer inzicht in hun buurtgenoten en in de manier waarop mensen met elkaar omgaan.”
Daarmee reikt Wij willen het hier rustig houden verder dan alleen Uilennest. Het boek laat zien hoeveel verhalen verborgen kunnen liggen in een kleine woonomgeving. Wie beter kijkt, ontdekt mogelijk ook in zijn eigen straat of buurt verbindingen met grotere historische en maatschappelijke ontwikkelingen.
Voor wie is het boek interessant?
Wij willen het hier rustig houden is in het bijzonder interessant voor huidige en voormalige bewoners van Uilennest, het Benoordenhout, Den Haag en Wassenaar. Ook liefhebbers van lokale geschiedenis, stedenbouw en Nederlandse naoorlogse geschiedenis vinden in het boek veel zorgvuldig verzamelde informatie.
Het boek is prettig en toegankelijk geschreven, maar bevat veel plaatselijke details. Juist voor lezers die de buurt of de omgeving kennen, zullen namen, gebouwen en gebeurtenissen extra herkenning oproepen. Voor andere lezers kan het boek vooral dienen als voorbeeld van hoe de geschiedenis van één kleine buurt verbonden raakt met landelijke en internationale ontwikkelingen.
Over Pim Reinders
Pim Reinders is historicus en woont sinds 2021 in Uilennest. Hij publiceerde eerder een biografie over grootindustrieel Sam van den Bergh en werkte als auteur mee aan boeken over voedselgeschiedenis en reclame- en affichekunst. Daarnaast was hij werkzaam in musea en bij erfgoedinstellingen.
Boekbespreking
Benieuwd naar onze leeservaring en voor welke lezers het boek vooral interessant is? Lees dan ook onze boekbespreking van Wij willen het hier rustig houden.
Boekgegevens
- Titel: Wij willen het hier rustig houden
- Ondertitel: De markante geschiedenis van de Benoordenhoutse buurt Uilennest
- Auteur: Pim Reinders
- Uitgeverij: Noordboek
- Uitvoering: Hardcover met illustraties
- Aantal pagina’s: 192
- ISBN: 9789464715699
Bekijk Wij willen het hier rustig houden bij bol.com
Voor dit artikel heeft IFmedia een recensie-exemplaar ontvangen van uitgeverij Noordboek. In dit artikel staat een affiliatelink. Wanneer je via deze link iets bestelt, kan IFmedia hiervoor een kleine vergoeding ontvangen. Dit kost jou niets extra.